Mükellefiyet Devri ve Kapanış İşlemleri

Kapanış ve devir işlemleri ne zaman gerekir?

Faaliyet sona erdiğinde veya işletme başka birine devredildiğinde vergi dairesine işi bırakma bildirimi yapılması ve açık kalan bütün yükümlülüklerin tamamlanması gerekir; kapanış, yalnızca işyerini kapatmaktan ibaret değildir. Kayıt kapatılmadıkça beyanname verme yükümlülüğü sürer ve verilmeyen beyannameler için ceza doğabilir. Şahıs işletmesinde süreç vergi dairesi ağırlıklıdır. Sermaye şirketlerinde ise Türk Ticaret Kanunu'ndaki tasfiye usulü izlenir. İşletmenin bütün olarak bir başkasına devri veya şirketlerin birleşmesi ise kendi vergi kuralları olan ayrı bir işlemdir.

Yürütülen işler

• Kapanış veya devir yolunun belirlenmesi ve vergisel sonuçlarının değerlendirilmesi
• Kapanış tarihi itibarıyla envanter çıkarılması, elde kalan mal ve demirbaşların durumunun belirlenmesi
• Vergi dairesine işi bırakma bildiriminin yapılması
• Kapanış dönemine ait beyanname ve bildirimlerin verilmesi
• Ödeme kaydedici cihazın hafıza işlemlerinin ve kullanılmayan belgelerin takibi
• Çalışan varsa işten ayrılış bildirimlerinin yapılması ve SGK işyeri kaydının kapatılması
• Şirketlerde tasfiye kararından sicilden terkine kadar sürecin muhasebe ve vergi tarafının yürütülmesi

Şahıs işletmesi nasıl kapatılır?

1. Faaliyetin sona ereceği tarih belirlenir ve o tarih itibarıyla stok ve demirbaş listesi çıkarılır.
2. Elde kalan malların satılması, iadesi veya işletme sahibine çekilmesi kararlaştırılır.
3. Vergi dairesine işi bırakma bildirimi yapılır; ödeme kaydedici cihaz kullanılıyorsa hafıza işlemleri yetkili servis aracılığıyla tamamlanır.
4. Kapanış tarihine kadar olan döneme ait KDV, muhtasar ve yıllık gelir vergisi beyannameleri verilir.
5. Esnaf ve sanatkâr sicili veya ticaret sicili kaydı ile oda kaydı sildirilir.
6. İşletme sahibinin kendi adına sigortalılığının sona erdiği e-Devlet üzerinden kontrol edilir.

Şirket tasfiyesi adım adım

1. Genel kurul şirketin tasfiyeye girmesine karar verir ve tasfiye memurunu atar. Karar ticaret siciline tescil ve ilan edilir; unvana "tasfiye hâlinde" ibaresi eklenir.
2. Tasfiye başlangıç bilançosu ve envanteri hazırlanır. Tasfiyenin başladığı tarihe kadar olan dönem için ayrıca beyanname verilir.
3. Alacaklılar, kanunda öngörülen ilanlarla alacaklarını bildirmeye çağrılır.
4. Varlıklar paraya çevrilir, alacaklar tahsil edilir, borçlar ödenir. Tasfiye dönemlerine ait kurumlar vergisi beyannameleri verilir.
5. Kanuni bekleme süresi dolduktan sonra kalan varlık ortaklara dağıtılır ve tasfiye sonu bilançosu hazırlanır.
6. Tasfiyenin sona erdiğine ilişkin karar tescil edilir, şirket ticaret sicilinden terkin edilir ve vergi kaydı kapanır.

İşletme devri ve şirket birleşmeleri

İşletmenin faaliyetine son vermek yerine bir başkasına devredilmesi de mümkündür. Şahıs işletmesinin aktif ve pasifiyle birlikte bir sermaye şirketine devri, iki şirketin birleşmesi veya bir şirketin bölünmesi gibi işlemlerin vergisel sonuçları 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'ndaki özel hükümlere göre belirlenir. Şartları sağlandığında bu işlemlerin bir kısmı vergi doğurmadan yapılabilir; ancak şartların her biri ayrıca sağlanmalı ve belgelenmelidir. Devredilen varlıkların kayıtlı değerleri ve devralanın bu değerleri nasıl kaydedeceği önceden planlanmalıdır. Birleşme ve bölünmelerde ticaret sicili tarafındaki işlemler ile vergi tarafındaki bildirimlerin birlikte yürütülmesi gerekir.

Duruma göre istenen belgeler

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, faaliyeti fiilen bitirip vergi dairesine bildirim yapmamaktır. Kayıt açık kaldıkça beyanname yükümlülüğü devam eder ve ileride yeni bir işe başlarken eski borç ve cezalarla karşılaşılır. Şahıs işletmesi kapatılırken elde kalan malların işletme sahibinin kişisel kullanımına alınması KDV açısından teslim sayılabilir; stokların durumu kapanıştan önce değerlendirilmelidir. Kapanıştan sonra gelebilecek bir tahsilat, iade veya geç fatura için nasıl işlem yapılacağı da önceden düşünülmelidir.

Şirketlerde tasfiyenin yarıda bırakılması veya varlıkların bekleme süresi dolmadan ortaklara dağıtılması, tasfiye memurlarını ve ortakları kişisel sorumlulukla karşı karşıya bırakabilir. Vergi ve sigorta primi borçlarının kapanıştan önce sorgulanıp kapatılması gerekir. Kayıtların açılışı ve değişiklik bildirimleri işe başlama ve mükellefiyet sayfasında, çalışanların çıkış işlemleri SGK işlemleri sayfasında anlatılır. Şirketlere ilişkin yazılar için şirketler kategorisine, ilgili formlar için formlar ve belgeler sayfasına bakılabilir.