Mali Analiz

Mali analiz ne işe yarar?

Mali analiz, bilanço ve gelir tablosundaki rakamların birbirleriyle ve önceki dönemlerle karşılaştırılarak işletmenin ödeme gücü, kârlılığı, borçluluğu ve faaliyet verimliliği hakkında yorum üretilmesidir. Mali tablo hazırlamak ne olduğunu gösterir; analiz ise neden olduğunu ve bundan sonra neye dikkat edilmesi gerektiğini anlamaya çalışır. Büyüme planlayan, krediye başvuracak, yeni ortak alacak, fiyatlarını gözden geçiren ya da kâr ettiği hâlde nakit sıkıntısı yaşayan işletmeler bu çalışmadan en çok yararlanan gruptur. Analiz tek seferlik bir çalışma olarak yapılabileceği gibi, belirli göstergelerin her ay ya da her çeyrekte izlendiği sürekli bir takip düzeni olarak da kurulabilir.

Analiz kapsamında yapılan çalışmalar

• Likidite oranlarıyla kısa vadeli borçların ödenebilirliğinin değerlendirilmesi
• Kârlılığın ürün, hizmet veya şube bazında incelenmesi
• Borç yapısının ve öz kaynak ile yabancı kaynak dengesinin yorumlanması
• Alacak tahsil ve stok devir sürelerinin hesaplanması, işletme sermayesi ihtiyacının ortaya konması
• Birden fazla dönemin yan yana konduğu trend analizi
• Nakit akışı tablosuyla kâr ve nakit arasındaki farkın açıklanması
• Sabit ve değişken maliyet ayrımı, başabaş noktasının hesaplanması
• Bütçe hazırlığına destek ve gerçekleşen sonuçların bütçeyle karşılaştırılması

Başlıca gösterge grupları

Bu göstergeler için herkese uyan tek bir doğru değer yoktur. Anlamlı olan, göstergenin işletmenin kendi geçmişine ve benzer işletmelere göre hangi yönde ilerlediğidir.

Çalışma nasıl yürütülür?

1. Analizin amacı netleştirilir. Banka görüşmesine hazırlık ile fiyatlandırma kararı farklı göstergeler gerektirir.
2. Kullanılacak tabloların güvenilirliği kontrol edilir, gerekirse sınıflandırma düzeltmeleri yapılır. Hatalı kayıtlar üzerine kurulan analiz yanıltıcı olur.
3. İlgili oranlar ve göstergeler hesaplanır, birkaç dönem yan yana konur.
4. Sonuçlar işletmenin faaliyet koşulları ve sektörün özellikleriyle birlikte yorumlanır.
5. Bulgular yönetimin rahatça okuyabileceği sade bir raporla ve tartışmaya açık öneri başlıklarıyla sunulur.
6. İstenirse göstergeler belirli aralıklarla güncellenerek izlenir.

Nakit akışı tahmini

Geçmişe dönük analizin yanında ileriye dönük bir nakit tahmini de hazırlanabilir. Bu çalışmada beklenen tahsilatlar, tedarikçi ödemeleri, ücretler, vergi ve prim ödemeleri ile kredi taksitleri haftalık veya aylık olarak sıralanır. Tahmin, nakit açığının ne zaman ortaya çıkabileceğini önceden gösterir ve finansman ihtiyacının son dakikaya kalmadan konuşulmasını sağlar. Değeri ise gerçekleşen rakamlarla düzenli olarak karşılaştırılmasına bağlıdır; bir kez hazırlanıp güncellenmeyen tahmin kısa sürede işlevini kaybeder.

İşletmeden istenen bilgiler

• Son birkaç döneme ait bilanço ve gelir tabloları ile ayrıntılı mizanlar
• Ürün veya hizmet bazında satış ve maliyet bilgileri
• Kredi, leasing ve diğer borçların vade ve ödeme planları
• Alacak ve borç yaşlandırma listeleri
• Varsa bütçe ve yatırım planları
• Yaklaşan büyük harcama ve yatırım kararlarına ilişkin bilgi

Dikkat edilmesi gerekenler

Oranlar tek başına hüküm taşımaz. Aynı oran bir perakendecide sağlıklı, bir üreticide riskli bir duruma işaret edebilir; bu yüzden sektör koşulları ve işletmenin iş modeli göz ardı edilmemelidir. Sık yapılan bir hata, vergi amacıyla hazırlanmış tabloların hiçbir düzeltme yapılmadan analizde kullanılmasıdır. Örneğin ortaklardan alacaklar veya tahsil kabiliyeti kalmamış alacaklar dönen varlık olarak görünüyorsa ödeme gücü olduğundan iyi görünür. Fiyatların hızla arttığı dönemlerde nominal büyüme ile gerçek büyümenin ayrıştırılması da gerekir. Rakamların arkasındaki ticari gelişmeleri çoğu zaman işletmeyi yönetenler daha yakından bilir; bu nedenle bulgular raporla sınırlı kalmamalı, yönetimle birlikte değerlendirilmelidir.

Analiz bir değerlendirmedir, kesin sonuç vaadi değildir; yönetim kararının yerine geçmez, ona dayanak sağlar. Analizin girdisi olan tabloların hazırlanması mali tablolar ve raporlama sayfasında anlatılır. Konuya ilişkin yazılar mali analiz kategorisinde, temel kavramlar muhasebe sözlüğünde yer alır. Büyüme aşamasındaki işletmelere özgü notlar için girişimler sayfasına bakılabilir.