Şahıs İşletmesi Kuruluşu

Şahıs işletmesi kimler için uygundur?

Şahıs işletmesi, ayrı bir tüzel kişilik oluşturmadan bir gerçek kişinin kendi adına ticari faaliyet yürüttüğü yapıdır ve kuruluşu esas olarak vergi dairesine yapılan işe başlama bildirimiyle gerçekleşir. Küçük ölçekli perakende satış, zanaat ve onarım işleri, kişisel hizmetler ile yeni başlayan girişimler bu yapıyı sıkça tercih eder. İşletme sahibi, işletmenin borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumludur. Avukatlık, mühendislik veya danışmanlık gibi serbest meslek faaliyetleri ise ticari işletme sayılmaz; bunların kaydı ve defter düzeni farklıdır ve serbest meslek erbabı sayfasında ele alınmıştır.

Esnaf mı, tacir mi?

Kuruluşta verilmesi gereken ilk karar, işletme sahibinin esnaf mı tacir mi sayılacağıdır. Faaliyeti sermayesinden çok kendi bedenî çalışmasına dayanan ve kazancı belirli bir düzeyi aşmayan kişiler, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamında esnaf sayılır; esnaf ve sanatkâr siciline ve ilgili esnaf odasına kaydolur. İşletmesi esnaf işletmesi düzeyini aşan kişiler ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu anlamında tacirdir; ticaret siciline tescil edilir ve ticaret odasına kaydolur. Bu ayrım hangi sicile ve odaya kayıt olunacağını ve bazı yükümlülükleri belirler. Sınırın nerede çizileceği faaliyete göre değişir; tereddüt varsa ilgili odayla birlikte netleştirilmelidir.

Kuruluşta yürütülen işler

• Vergilendirme usulünün belirlenmesi: şartları taşıyan küçük işletmeler basit usulde vergilendirilebilir, diğerleri gerçek usule tabidir
• Gerçek usulde defter türünün, yani işletme hesabı esası ile bilanço esası arasındaki tercihin yapılması
• GİB İnteraktif Vergi Dairesi veya vergi dairesi üzerinden işe başlama bildiriminin yapılması
• Yoklama sonrasında vergi levhasının alınması ve e-Tebligat kaydının tamamlanması
• Esnaf ve sanatkâr sicili ya da ticaret sicili ile oda kaydının yapılması
• Perakende satış yapılacaksa ödeme kaydedici cihaz sürecinin başlatılması
• İşletme sahibinin 5510 sayılı Kanun kapsamında kendi adına ve hesabına sigortalılığının (halk arasında Bağ-Kur olarak bilinir) takibi

Şahıs işletmesi açılışı adım adım

1. Faaliyet konusu ve buna uygun NACE kodu belirlenir. Aynı adreste birden fazla faaliyet yürütülecekse ana faaliyet seçilir; kod listesi NACE kodları sayfasındadır.
2. İşyeri kira sözleşmesi hazırlanır. Kira ödemesinde stopaj yükümlülüğü doğup doğmayacağı bu aşamada değerlendirilir.
3. İşe başlama bildirimi yapılır ve vergi dairesi işyerinde yoklama gerçekleştirir.
4. Yoklamada faaliyetin başladığı tespit edilince mükellefiyet kesinleşir, vergi levhası oluşur.
5. Oda ve sicil kaydı tamamlanır; tacirlerde tescil Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.
6. Defterlerin tasdiki, e-Arşiv fatura kullanımı veya gerekiyorsa belge bastırılması gibi belge düzeni kurulur.

İşyeri konutsa nelere dikkat edilir?

Şahıs işletmesi, sahibinin oturduğu konutta da açılabilir; yazılım, tasarım veya çevrim içi satış gibi stok ve müşteri trafiği gerektirmeyen işlerde bu sık görülür. Bu durumda vergi dairesi yoklamasında konutta faaliyetin yürütüldüğü bir alanın bulunduğu görülmelidir. Konutun hem ev hem işyeri olarak kullanıldığı durumlarda kira, elektrik, ısınma ve iletişim giderlerinin işletmeye yazılabilecek kısmı sınırlıdır ve şartlara bağlıdır; tamamının gider yazılması bir incelemede kabul görmez. Kiracı olunan bir konutta faaliyet yürütülecekse mülk sahibinin yazılı izni alınmalı, apartman veya site yönetim planındaki kısıtlamalar da kontrol edilmelidir. Pazaryerlerinde satış yapacaklar için ek notlar pazaryeri satıcıları sayfasındadır.

Gerekli belge ve bilgiler

• Kimlik bilgisi ve yerleşim yeri adresi
• İşyeri kira sözleşmesi veya tapu bilgisi; mülk başkasına aitse kullanım izni
• Faaliyetin tarifi ve tahmini iş hacmi
• Ustalık belgesi veya mesleki yeterlilik belgesi istenen faaliyetlerde ilgili belge
• Adresi doğrulayan elektrik veya su aboneliği bilgisi

Dikkat edilecek noktalar

Basit usul cazip görünse de her faaliyet bu usule giremez. Belirli faaliyetler ve belirli yerleşim yerlerindeki işyerleri kapsam dışında tutulmuştur ve şartlar dönem dönem değişir. Usul seçmeden önce güncel şartların vergi hadleri sayfasından ve vergi dairesinden kontrol edilmesi gerekir. Gerçek usulde işletme hesabı esası daha sade bir kayıt düzeni sunar; ancak iş hacmi mevzuattaki hadleri aştığında bilanço esasına geçmek zorunlu hâle gelir ve geçiş yılında açılış envanteri çıkarılması gerekir.

Başka bir işyerinde sigortalı çalışırken şahıs işletmesi açanların durumu da ayrıca incelenmelidir; iki sigortalılık statüsünün çakışması prim ve hizmet süresi açısından sonuç doğurur. Bu konuda SGK işlemleri sayfasına bakılabilir. İşletmenin ileride şirkete dönüştürülmesi planlanıyorsa, ilk günden düzenli kayıt tutmak devri kolaylaştırır.