Vergiler nasıl sınıflandırılır?
Vergiler en yaygın olarak konusuna göre sınıflandırılır: gelir üzerinden alınan vergiler, harcama üzerinden alınan vergiler ve servet üzerinden alınan vergiler. Bu ayrım, bir işletmenin hangi işlem nedeniyle hangi vergiyle karşılaşacağını anlamayı kolaylaştırır. Ayrıca vergiyi tahsil eden idareye göre merkezi idare vergileri ve belediye gelirleri olarak da ayrım yapılır.
Gelir üzerinden alınan vergiler
| Vergi | Dayanak | Konusu |
|---|---|---|
| Gelir vergisi | 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | Gerçek kişilerin ticari, zirai, serbest meslek, ücret, kira, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratları |
| Kurumlar vergisi | 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu | Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları ve dernek ile vakıflara ait iktisadi işletmelerin kazançları |
Gelir vergisinin yedi gelir unsuru vardır ve her unsurun kendine özgü tespit kuralları bulunur. Kurumlar vergisinde ise kazanç ticari kazanç hükümlerine göre belirlenir. Her iki vergide de yıl içinde geçici vergi ödenir ve yıllık beyanname ile mahsup edilir.
Harcama üzerinden alınan vergiler
| Vergi | Dayanak | Konusu |
|---|---|---|
| Katma değer vergisi | 3065 sayılı KDV Kanunu | Ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek kapsamındaki teslim ve hizmetler ile ithalat |
| Özel tüketim vergisi | 4760 sayılı ÖTV Kanunu | Akaryakıt, taşıt, alkollü içki ve tütün ürünleri, belirli lüks mallar gibi kanuna ekli listelerdeki mallar |
| Banka ve sigorta muameleleri vergisi | 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu | Banka ve sigorta şirketlerinin yaptığı işlemler nedeniyle lehe alınan paralar |
| Özel iletişim vergisi | 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu | Elektronik haberleşme hizmetleri |
| Damga vergisi | 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu | Kanuna ekli tabloda sayılan kâğıtlar: sözleşmeler, taahhütnameler, bazı makbuz ve belgeler |
| Harçlar | 492 sayılı Harçlar Kanunu | Yargı, noter, tapu, ticaret sicil ve diğer resmî işlemler |
| Dijital hizmet vergisi | 7194 sayılı Kanun | Belirli dijital hizmetlerden elde edilen hasılat |
| Konaklama vergisi | 7194 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme | Otel ve benzeri tesislerde verilen konaklama hizmetleri |
Servet üzerinden alınan vergiler
| Vergi | Dayanak | Konusu |
|---|---|---|
| Emlak vergisi | 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu | Türkiye sınırları içindeki bina ve araziler |
| Değerli konut vergisi | 1319 sayılı Kanun'a eklenen hükümler | Değeri belirli sınırı aşan konutlar |
| Motorlu taşıtlar vergisi | 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu | Trafik veya ilgili sicillere kayıtlı motorlu taşıtlar |
| Veraset ve intikal vergisi | 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu | Veraset yoluyla veya ivazsız (bağış gibi) bir şekilde intikal eden mallar |
Belediye gelirleri
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediyelerin tahsil ettiği vergi, harç ve katılma paylarını düzenler. İlan ve reklam vergisi, eğlence vergisi, çevre temizlik vergisi ile işyeri açma izni harcı işletmeleri en sık ilgilendiren kalemlerdir. Emlak vergisi de belediyeler tarafından tahsil edilir. Bu kalemlerin tutarları belediyeye ve tarifeye göre değişir; güncel bilgi ilgili belediyeden alınır.
Bir işletme hangi vergilerle karşılaşır?
Çoğu işletme için temel vergiler gelir veya kurumlar vergisi, KDV, stopaj kapsamında muhtasar beyanname ve damga vergisidir. Faaliyete göre ÖTV, konaklama vergisi veya dijital hizmet vergisi gibi özel vergiler eklenebilir. İşyerinin mülkiyetine, kullanılan taşıtlara ve tabelalara göre emlak vergisi, motorlu taşıtlar vergisi ve ilan reklam vergisi de gündeme gelir. Oranların ve hadlerin nereden izleneceği vergi oranları ve hadler sayfasında gösterilir.
Bu konuda sık sorulanlar
Stopaj ayrı bir vergi türü müdür?
Hayır. Stopaj, gelir veya kurumlar vergisinin ödeme sırasında kaynakta kesilmesi yöntemidir. Kesilen vergi muhtasar beyanname ile beyan edilir.
Belediyeye ödenen vergiler hangi kanuna dayanır?
Belediyelerin tahsil ettiği vergi ve harçların çoğu 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'na, emlak vergisi ise 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'na dayanır.
Konaklama vergisi kimleri ilgilendirir?
Otel, motel, pansiyon ve benzeri konaklama tesislerinde verilen hizmetleri ilgilendirir. Kapsam ve istisnalar için güncel kanun metni ve GİB düzenlemeleri kontrol edilmelidir.
İlgili sayfalar
Vergi Oranları ve Hadler
Vergi oranları ve parasal hadler kanun, Cumhurbaşkanı kararı ve tebliğlerle sık güncellenir. Bu sayfa her kalemin anlamını ve…
Vergi Rehberi
Vergi sisteminin temel kavramları, bir verginin doğumundan tahsiline kadar geçen aşamalar ve işletmelerin karşılaştığı başlıca…
Vergi Takvimi
Bu sayfa, düzenli verilen beyanname ve bildirimlerin hangi döneme ait olduğunu listeler. Kesin son günler her ay Gelir İdaresi…
Bu konudaki yazılar
Şirketler Limited Şirket mi Şahıs İşletmesi mi? Karar Ölçütleri
Şahıs işletmesi ile limited şirket arasındaki seçimin tek bir doğru cevabı yoktur. Karar; sorumluluğun sınırı…
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve mesleki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumlarda mevzuatın güncel hâli esas alınmalıdır. Ayrıntılar için içerik bilgilendirmesi.
