Mali Tablolar ve Raporlama

Mali tablolar neden hazırlanır?

Mali tablolar, işletmenin belirli bir tarihteki varlık ve borçlarını gösteren bilanço ile belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerini gösteren gelir tablosundan oluşan özet raporlardır; yıllık beyannamenin eki olmalarının yanında ortaklar, kredi veren bankalar, tedarikçiler ve ihale makamları tarafından da istenirler. Her sermaye şirketi ve bilanço esasına göre defter tutan her işletme yıl sonunda mali tablo hazırlar. Yalnızca vergi amacıyla hazırlanan tablolar ile finansal raporlama standartlarına göre hazırlanan tablolar aynı değildir. Hangi çerçevenin uygulanacağı işletmenin büyüklüğüne ve bağımsız denetime tabi olup olmadığına bağlıdır.

Hangi raporlama çerçevesi uygulanır?

Türkiye'de mali tablolar farklı amaçlar için farklı çerçevelerle hazırlanır. Vergi açısından esas olan, Vergi Usul Kanunu'nun değerleme hükümleri ile Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri'dir ve küçük işletmelerin büyük çoğunluğu tablolarını bu çerçevede hazırlar. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu ise Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını ve büyük ve orta boy işletmeler için ayrı bir raporlama standardını yayımlar. Bu standartların hangi şirketlerde zorunlu olduğu bağımsız denetim ölçütleriyle bağlantılıdır ve ölçütler dönemsel olarak güncellenir.

Aynı işletme için vergi amaçlı tablolar ile standartlara göre hazırlanan tablolar arasında değerleme, karşılıklar ve gelirin dönemselliği gibi konularda farklar oluşabilir. Bu farkların izlenmesi ve açıklanması raporlamanın ayrı bir parçasıdır.

Raporlama kapsamında yürütülen işler

• Dönem sonu envanter ve değerleme işlemleri: stok sayımı, alacak ve borçların değerlemesi, dövizli kalemlerin değerlemesi
• Amortisman, gelecek dönemlere ait gelir ve giderler, gider tahakkukları ve karşılıkların kayda alınması
• Şüpheli ve değersiz alacakların mevzuattaki şartlara göre değerlendirilmesi
• Mevzuatın öngördüğü dönemlerde enflasyon düzeltmesi hükümlerinin uygulanması
• Bilanço, gelir tablosu ve gerektiğinde ek tabloların hazırlanması
• Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'nun belirlediği raporlama çerçevesine tabi işletmelerde tabloların bu çerçeveye göre hazırlanması
• Yönetim için aylık veya üç aylık iç raporlar: dönem sonuçları, bütçe karşılaştırması, nakit durumu

Yıl sonu kapanış süreci

1. Yıl sonu yaklaşırken açık kalemler listelenir: mutabakatı yapılmamış cari hesaplar, kapanmamış avanslar, eksik belgeler.
2. Stok sayımı yapılır ve sayım listesi kayıtlarla karşılaştırılır.
3. Değerleme ve tahakkuk kayıtları yapılır, sabit kıymetlerin amortismanı ayrılır.
4. Geçici mizan üzerinden tablolar taslak olarak hazırlanır ve yönetimle birlikte gözden geçirilir.
5. Ticari kâr ile vergiye tabi kazanç arasındaki farklar, yani kanunen kabul edilmeyen giderler ve istisnalar ayrıştırılır.
6. Kesinleşen tablolar yıllık beyannameye eklenir; şirketlerde olağan genel kurula sunulur.

İşletmeden istenenler

• Yıl sonu stok sayım listesi ve stok değerleme yöntemine ilişkin bilgi
• Bankalardan ve önemli cari hesaplardan alınan bakiye mutabakatları
• Devam eden davalar, verilen teminatlar ve garantiler hakkında bilgi
• Yıl içinde alınan ve elden çıkarılan sabit kıymetlerin belgeleri
• Ortaklarla yapılan işlemlerin listesi
• Kredi sözleşmeleri ve leasing ödeme planları

Yönetime sunulan dönemsel raporlar

Yıl sonu tabloları geriye dönük bir fotoğraftır; işletmeyi yönetenler için daha sık ve daha sade raporlar gerekir. Bu raporlar ihtiyaca göre kurgulanır ve genellikle şunları içerir:

• Dönem satışları, brüt kâr ve faaliyet giderlerinin önceki dönemle karşılaştırması
• Vadesi geçmiş alacakların ve yaklaşan borç ödemelerinin listesi
• Banka ve kasa bakiyeleri ile kısa vadeli nakit görünümü
• Yaklaşan vergi ve prim ödemelerinin özeti

Dikkat edilecek noktalar

Mali tabloların güvenilirliği yıl boyunca tutulan kayıtların kalitesine bağlıdır. Yıl sonunda yapılan toplu düzeltmeler çoğu zaman sorunu çözmez, yalnızca görünür kılar. Sık görülen hatalardan biri, kasa hesabında fiili durumla uyuşmayan yüksek bakiyeler bırakılmasıdır; bu durum hem bankalar hem de vergi idaresi açısından soru işareti yaratır. Bir diğeri, stokların sayılmadan kayıttaki tutarla sonraki yıla devredilmesidir. Dövizli işlem yapan işletmelerde kur değerlemesinin yalnızca yıl sonunda değil, geçici vergi dönemlerinde de yapılması gerekir; aksi hâlde ara dönem sonuçları gerçeği yansıtmaz.

Amortisman oranları ve değerleme kuralları mevzuatla belirlenir; güncel oranlar için amortisman sayfasına bakılmalıdır. Tabloların yorumlanması ve karar desteği için kullanılması mali analiz sayfasında ele alınır. Yıl içindeki kayıt düzeni için muhasebe ve defter tutma sayfası, terimler için muhasebe sözlüğü kullanılabilir.