İthalat ve İhracat Yapan İşletmeler

Dış ticarette muhasebeyi farklı kılan nedir?

İthalat ve ihracat yapan işletmelerde muhasebenin dayanağı yalnızca fatura değil, gümrük beyannamesidir. Malın Türkiye'ye girişi veya Türkiye'den çıkışı gümrük beyannamesiyle gerçekleşir; alış ya da satışın tarihi, tutarı ve ödenen vergiler bu belge ile fatura birlikte okunarak kaydedilir. İşlemlerin yabancı para üzerinden yapılması ise kur farklarını sürekli bir muhasebe konusu hâline getirir.

İthalatta maliyeti oluşturan kalemler

İthal edilen malın maliyeti yabancı satıcının faturasından ibaret değildir. Navlun, sigorta, gümrük vergisi, gümrük müşavirliği ücreti, ardiye ve liman giderleri gibi malın işletmeye ulaşmasına kadar yapılan harcamalar da maliyete eklenir. İthalatta ödenen KDV ise maliyete değil, şartları varsa indirilecek KDV'ye kaydedilir.

Gümrük müşavirliği ücreti ile müşavirin işletme adına ödediği vergi ve masraflar farklı nitelikte olduğundan ayrı ayrı izlenmelidir. Aksi hâlde gümrük vergileri hizmet bedeli gibi kaydedilebilir ve maliyet yanlış oluşur.

Teslim şekli maliyeti nasıl etkiler?

Dış ticaret sözleşmelerinde kullanılan teslim şekilleri, navlun ve sigorta giderlerinin alıcıya mı satıcıya mı ait olduğunu belirler. Malı kendi deposunda teslim eden bir satıcıdan alım yapan ithalatçı, taşıma ve sigorta giderlerini kendisi üstlenir ve bunları maliyete ekler. Varış limanına kadar taşıma ve sigortayı satıcının üstlendiği bir teslim şeklinde ise bu giderler satıcının faturasındaki fiyatın içindedir. İhracat tarafında da aynı ayrım geçerlidir: navlunu ihracatçı üstleniyorsa bu tutar ihracatçının gideridir ve ihracat bedeliyle birlikte değerlendirilir. Teslim şeklinin sözleşmede, proforma faturada ve gümrük beyannamesinde aynı yazılması, sonradan çıkabilecek maliyet ve kıymet farklarını önler.

İhracatta istisna ve KDV iadesi

Mal ihracatı 3065 sayılı KDV Kanunu kapsamında KDV'den istisnadır. İhracatçı, ihraç ettiği mal için yüklendiği KDV'yi indirim yoluyla gideremediğinde bu tutarın iadesini talep edebilir. İade talebi GİB sistemleri üzerinden hazırlanan listeler ve belgelerle yapılır; gümrük beyannamesi, ihracat faturası ve yüklenilen KDV'ye ait alış belgeleri dosyanın temelidir.

İhracatçıya ihraç edilmek şartıyla mal satan imalatçılar için ihraç kayıtlı teslim, dahilde işleme rejimi kapsamındaki işlemler için de ayrı usuller bulunur. Bu rejimlerde süre ve belge şartları sıkı olduğundan işlem başlamadan önce ayrıntılar netleştirilmelidir. İhracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin kambiyo düzenlemeleri de ayrıca takip edilmelidir.

Kur farkları ve değerleme

Yabancı para cinsinden alacak, borç ve banka hesapları 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'ndaki değerleme hükümlerine göre dönem sonlarında değerlenir. İşlem tarihindeki kur ile ödeme veya değerleme tarihindeki kur arasındaki fark, kur farkı geliri ya da gideri olarak kaydedilir. Kur farkı için fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği ve KDV durumu farkın kaynaklandığı işleme göre değişebilir; bu yüzden her işlem tipine ayrı bakılmalıdır. Döviz hesaplarının bankalar ve para birimleri bazında ayrı tutulması, değerleme sırasında hangi farkın hangi hesaptan doğduğunu açıkça gösterir ve dönem sonu kayıtlarını sadeleştirir.

Sık yapılan hatalar

• Navlun ve gümrük masraflarını ithal edilen malın maliyetine eklemeden doğrudan gider yazmak.
• Gümrük beyannamesindeki tarih ile fatura tarihi arasındaki farkı dikkate almadan ihracatı yanlış döneme kaydetmek.
• Dönem sonlarında döviz hesaplarını değerlememek.
• İhraç kayıtlı teslimlerde ihracatın tamamlanma süresini takip etmemek.
• KDV iade dosyası için gereken alış belgelerini dönem içinde toplamamak.

Örnek senaryo

Örneğin yurt dışından makine yedek parçası ithal edip yurt içinde satan, bazı ürünleri de komşu ülkelere ihraç eden bir şirket düşünelim. İthalatta navlun ve gümrük masrafları maliyete eklenmediği için satılan malın maliyeti eksik hesaplanıyor. İhracat tarafında ise birikmiş indirilecek KDV bulunduğu hâlde iade talebi hazırlanmamış. Gümrük beyannameleri faturalarla eşleştirilip maliyet yeniden kurulduğunda ürün bazında kârlılık daha net görülüyor. İhracata ait yüklenilen KDV belgeleri dönem dönem toplanarak iade süreci başlatılıyor.

İlişkili hizmetler ve sayfalar

KDV iadesi ve istisna uygulamaları vergi mevzuatı hizmetinin, kur farkı ve değerleme kayıtları ise muhasebe ve defter tutma çalışmasının konusudur. Küçük paketlerle yurt dışına satış yapan internet satıcıları için e-ticaret sayfası, stok ve sayım konuları için ticaret işletmeleri sayfası da incelenebilir.